Leereffect in naleving zeevaart, emissies dalen

Van de scheepvaartmaatschappijen die aan de NEa rapporteren, is 75% buiten Nederland gevestigd (Figuur 1). In totaal zijn 1.538 schepen opgenomen in de op 1 april ingediende emissieverslagen. De doelgroep bestaat voor 45% uit containerschepen, chemicaliëntankers en olietankers die gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor meer dan 60% van de totaal gerapporteerde uitstoot (Figuur 2 en 3). 

2025 was een onstuimig jaar voor de zeevaart, met verschillende geopolitieke ontwikkelingen die van invloed waren op de uitstoot in de sector, wat een exacte duiding lastig maakt. Zo kenmerkte het jaar zich door de toenemende instabiliteit van de internationale geopolitiek, veroorzaakt door internationale spanningen en het opleggen van importheffingen door de Verenigde Staten—wat van invloed is op de zeevaartsector, die onlosmakelijk verbonden is met de wereldeconomie.

Ook veranderden transportpatronen in de zeevaart, waarbij veel scheepvaartverkeer de Rode Zee en het Suezkanaal meed door onder andere Houthi-aanvallen op zee. Dit had normaal gesproken moeten leiden tot emissies, omdat de meest gebruikte alternatieve route langs Kaap de Goede Hoop tot meerdere weken extra reistijd leidt.

Desondanks zien we in de voorlopige cijfers juist een daling. Hierbij zouden veranderende gedragspatronen van intercontinentale scheepsbewegingen—zodat een kleiner deel hiervan binnen het domein van EU-ETS valt omdat er meer op havens buiten de EU wordt gevaren—van invloed kunnen zijn op de emissies die we waarnemen. Tot slot is het mogelijk dat er meer (CO₂-neutrale) bio-based brandstoffen zijn ingezet in 2025[3].  

Voor scheepvaartmaatschappijen ziet de naleving in EU-ETS er nu ook anders uit dan in het vorige jaar. Conform het ‘ingroeipad’ van ETS-Zeevaart moeten scheepvaartmaatschappijen op 30 september 2026 emissierechten afdragen over 70% van de daadwerkelijk uitgestoten CO₂ emissies in 2025. Dit percentage bedroeg het afgelopen jaar nog 40% voor emissies in 2024 en zal volgend jaar verder oplopen tot 100% voor emissies in 2026.

Een andere belangrijke ontwikkeling in internationaal beleid voor verduurzaming van de scheepvaart was de Net Zero Framework (NZF): het globale initiatief van de International Maritime Organisation (IMO) om met wereldwijde regelgeving broeikasgasemissies terug te dringen. Echter, als gevolg van actief lobbyen van de Verenigde Staten is dit Framework met een jaar uitgesteld, waardoor de rol van het EU-ETS de komende jaren cruciaal blijft om verduurzaming in de zeevaartsector te stimuleren.

Naar verwachting wordt in het vierde kwartaal van 2026 duidelijk of—en zo ja in welke vorm—het NZF wordt aangenomen, hoewel de druk in de tussentijd vanuit de Verenigde Staten toeneemt om volledig van het Framework af te zien (bron).

[1] Peildatum: 1 april (2024 en 2025). In het persbericht uit april 2025 wordt een percentage van 60% genoemd; dit zijn betreft een smallere selectie van emissierapportages, waarbij de wel geverifieerde maar nog niet door de verificateur bij de NEa ingediende rapportages niet werden meegeteld.

[2] Op 17 april 2026  had 85% van de doelgroep een geverifieerd emissierapport ingediend. Het totale emissiecijfer is vervolgens berekend door middel van lineaire extrapolatie.

[3] De NEa publiceert over enkele weken cijfers omtrent de inzet van biomassa in context van EU-ETS-1, waaronder o.a. het emissiehandelssysteem voor zeevaart valt.